Focus op Wetenschap

Wat gebeurt er eigenlijk met een samenleving als het misgaat: paniek en plundering, of buren die elkaar juist opzoeken?

Live vanaf wetenschapsfestival de Nacht van Ontdekkingen in Leiden spreken Renette Kwakkenbos en Sander Nieuwenhuijsen met rampenonderzoeker Jori Kalkman (Wageningen Universiteit & Nederlandse Defensie Academie).

"De meeste mensen worden eigenlijk leukere mensen tijdens een ramp."

Kalkman vergelijkt rampen wereldwijd - van tsunami's tot overstromingen - en legt uit waarom ze mensen ongelijk raken, en waarom je daarvoor internationaal moet vergelijken. Zijn eigen onderzoek naar de wateroverlast in Limburg in 2021 levert een uitkomst op die afwijkt van wat je uit ander rampenonderzoek zou verwachten. Een fragment uit de NTR-serie 'Klaar voor de oorlog' (https://npo.nl/start/serie/klaar-voor-de-oorlog/afleveringen) laat horen hoe anders Zweden zich voorbereidt op het ergste, met een voorlichtingsfolder die weinig gemeen heeft met de Nederlandse. En: hoe weerbaar is Nederland eigenlijk, gemeten in vrijwilligerswerk, verenigingsleven en mantelzorg? Aan het eind stelt het publiek ook vragen.

🧑‍🔬 Te gast
Jori Kalkman (https://www.wur.nl/nl/personen/dr-jp-jori-kalkman) – Universitair Hoofddocent, Wageningen Universiteit & Nederlandse Defensie Academie

🎧 Meer horen?
Dit is deel 1 van een tweeluik, live opgenomen tijdens de Nacht van Ontdekkingen in Leiden. Luister ook aflevering 2, met Michal Onderco over gevechtsbereidheid. Focus op Wetenschap is deze maand ook live bij te wonen op het Betweter Festival in Utrecht. Meer weten over wetenschap en oorlog? Kijk de serie Klaar voor de oorlog via NPO Start (https://npo.nl/start/serie/klaar-voor-de-oorlog/afleveringen).

🧑‍💻 Podcast Focus op Wetenschap
🎙️ Presentatie: Sander Nieuwenhuijsen (https://www.instagram.com/sandeur/) & Renette Kwakkenbos (https://www.instagram.com/renettekwakkenbos/)
📝 Redactie: Fernande van Tets
🎛️ Montage: Sander Nieuwenhuijsen

✉️ Vragen of opmerkingen?
Mail naar wetenschap@ntr.nl (mailto:wetenschap@ntr.nl)

📷 Volg ons
Instagram, LinkedIn en TikTok: @ntrwetenschap

Hoe betrouwbaar is een geheugentest als er tegelijk een hond blaft, de postbode aanbelt en het nieuws op tv staat? In deze tweede aflevering van de festivalserie loopt verslaggever Sander Nieuwenhuijsen op Lowlands Science een onderzoekscontainer binnen, met daarin een tot in detail nagebouwde huiskamer. Compleet met bankstel, planten en een keukentje met barretje.
 
"Wij hebben een ervaring voor bezoekers die uit twee delen bestaat: voorlichting over dementie, en digitale taken om het denkvermogen in kaart te brengen." 

In Nederland hebben op dit moment naar schatting 300.000 mensen dementie. De ziekte van Alzheimer is de meest voorkomende vorm, maar er zijn ook andere varianten, zoals dementie met Lewy bodies en frontotemporale dementie.  
Neuropsycholoog en onderzoeker Sietske Sikkes onderzoekt met The Digital Dementia Experience hoe betrouwbaar digitale geheugentests zijn wanneer ze thuis worden afgenomen. Een omgeving die, anders dan een rustige testkamer in het ziekenhuis, vol zit met afleiding. 

Festivalbezoekers doorlopen een digitale geheugentest in een van vier condities: zonder afleiding, met geluid, met beeld of met een combinatie van beide. Sander loopt mee met een groepje proefpersonen en vraagt Sikkes wat deze aanpak straks kan betekenen voor de toekomst van dementiediagnostiek en welk gevaar er schuilt in te vroeg vertrouwen op dit soort nieuwe tests. 

🧠 Spreker
 Sietske Sikkes (https://research.vu.nl/en/persons/sietske-sikkes/) – Neuropsycholoog en universitair hoofddocent bij de afdeling Klinische, Neuro- en Ontwikkelingspsychologie van de VU & Alzheimercentrum Amsterdam, Amsterdam UMC 
🎧 Bijwonen? 
 Op 19 september zijn we te gast op De Nacht van Ontdekkingen in Leiden. En op 25 september kun je een opname bijwonen op het Betweter Festival in Utrecht. 
🧑‍💻 Podcast Focus op Wetenschap 
 Gemaakt door de NTR-wetenschapsredactie. 
 🎙️ Verslaggever, redactie & montage: Sander Nieuwenhuijsen (https://www.instagram.com/sandeur) 
✉️ Vragen of opmerkingen? 
 Mail naar wetenschap@ntr.nl (mailto:wetenschap@ntr.nl)
📷 Volg ons 
 Instagram, LinkedIn en TikTok: @ntrwetenschap

Hoe kun je onderzoek doen naar het effect van alcohol op smaakbeleving? Bij een ethische commissie kom je daar niet ver mee, op een festival wél. 

Verslaggever Sander Nieuwenhuijsen bezoekt Lowlands Science, het wetenschapsgebied naast het hoofdpodium op het festival in Biddinghuizen. Hier verzamelen onderzoekers drie dagen lang data bij duizenden vrijwillige proefpersonen voor onderzoeken die in een laboratorium veel lastiger te organiseren zijn.

Bij de snackmuur van het onderzoek ‘De vetverleidelijke borrelplank: smaakinteracties onder invloed’ draait alles om één vraag: wat gebeurt er met je smaakbeleving als je alcohol of drugs hebt gebruikt? Bezoekers proeven snacks met een mayonaisedip in een vetarme en een vetrijke variant en beantwoorden vragen over smaak en gezondheidsbeleving - na een blaastest en een korte vragenlijst over middelengebruik. Het onderzoek combineert twee onderzoekslijnen van Wageningen University & Research: voedingswetenschap (wat is gezond?) en voedseltechnologie (hoe maak je dat ook lekker?). 

Arianne van Eck legt uit waarom het festivalterrein een unieke onderzoeksomgeving is, welke logistieke uitdagingen een pop-upkeuken met zich meebrengt en wat de bevindingen straks kunnen betekenen voor de voedselindustrie en voor iedereen die 's nachts na een paar drankjes toch een gezonde én lekkere snack wil.

"Als ik mijn ethische commissie vraag: ik wil dat mensen zes consumpties alcohol achter elkaar drinken zodat ik kan onderzoeken wat dat doet met smaakbeleving.. dat wordt niet goedgekeurd." 
 
🧑‍🔬 Spreker 
 Arianne van Eck (https://www.wur.nl/en/persons/ac-arianne-van-eck-phd) – Assistant Professor Flavor Release and Perception, Wageningen University & Research 
🎧 Meer festivals? Kom ook! 
 Op 19 september zijn we te gast op De Nacht van Ontdekkingen (https://www.nachtvanontdekkingen.nl/podcast-focus-op-wetenschap/) in Leiden. En op 25 september kun je een opname bijwonen op het Betweter Festival (https://www.betweterfestival.nl/programma/2026/podcast-ntr-focus-op-wetenschap) in Utrecht. 
🧑‍💻 Podcast Focus op Wetenschap 
 Gemaakt door de NTR-wetenschapsredactie. 
 🎙️ Verslaggever, redactie & montage: Sander Nieuwenhuijsen 
✉️ Vragen of opmerkingen? 
 Mail naar wetenschap@ntr.nl

Als historicus ben je volledig afhankelijk van bronnen, die vaak alleen maar in stoffige archieven te vinden zijn. Over beroemde mensen kom je na wat zoeken veel te weten. Maar hoe vertel je het verhaal van een gewone mens die alleen hier en daar wat kleine snippers aan informatie achterliet? En misschien nog wel belangrijker: hoe geef je die gewone mens diens eigen stem terug? 

Verslaggever Renette Kwakkenbos kijkt voor de podcast Focus op Wetenschap mee met een lectoraat van de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten, Pluralisme in Onderzoek en de Kunsten. Dit lectoraat is bezig met een bijzonder project: Het Polyphonisch Archief. Ze spreekt met historicus Jair van Dijk en componist Amit Gur. 

Een van hun casestudies is Huize Dina, een Joods meisjesheropvoedingstehuis, waar meisjes die als 'onhandelbaar' werden gezien, werden 'heropgevoed.' 

Een veelzijdig team zet een aantal archieven over de meisjes uit dit tehuis om in audio, zodat een volledig nieuwe archiefervaring ontstaat. Hoe zouden de meisjes op hun eigen archief reageren? 

Meer informatie over Polyfonisch Archief (https://www.ahk.nl/lectoraten/lectoraat-pluralisme-in-onderzoek-en-de-kunsten/onderzoeksprojecten/polyfonisch-archief/)vind je op de website van het AHK-lectoraat Pluralisme in Onderzoek en de Kunsten. 

Het team bestaat uit: onderzoeksleider Naomi Bueno de Mesquita, historicus Jair van Dijk, mediawetenschapper Tzlil Sharon, componist en auditief onderzoeker Amit Gur, regisseur Ari Teperberg, historicus Elena Nguyen en sound-designer Bartosz Gardziński. 

🧑‍💻 Podcast Focus op Wetenschap wordt gemaakt door de NTR-wetenschapsredactie. 

🎙️ Redactie, presentatie, montage en mixage voor deze aflevering zijn gedaan door Renette Kwakkenbos. 

✉️ Heb je vragen of opmerkingen? Mail dan naar wetenschap@ntr.nl 

📻 Luister iedere woensdag- op donderdagnacht tussen 02:00 en 05:00 naar Renette Kwakkenbos tijdens De Nacht van NTR Wetenschap op Radio 1.

📷 Volg ons op Instagram, LinkedIn en TikTok voor video's van de podcast en het laatste wetenschapsnieuws: @ntrwetenschap

Stel, je wordt verliefd op iemand en bent hoteldebotel. Je vormt warme herinneringen aan die persoon, denkt daar ook veel aan en hoopt dat het gevoel altijd blijft. Maar dan blijkt diegene stiekem al een ander te hebben... Al die warme herinneringen worden plotseling herschreven met een pijnlijke lading.

🏹 Wat er dan in je brein gebeurt - hoe die emotionele herinneringen veranderen - is een wetenschappelijk raadsel. Maar opvallend genoeg gebeurt het sturen van emotionele herinneringen al wel in de klinische psychologische praktijk, bijvoorbeeld bij mensen met PTSS of depressie. Dat je herinneringen kan sturen weten we dus al, maar niet hoe dat precies werkt. Meer kennis daarover kan behandelingen helpen optimaliseren.

😰 In deze aflevering van Focus op Wetenschap sleutelt presentator Syb Faes aan een eigen licht-traumatische herinnering voor onderzoek naar de werking van het emotionele geheugen. Hij komt in de MRI-scanner van Renée Visser en haar PhD-student Floris Thijhuis te liggen, én ondergaat een therapiesessie bij Sophie Rameckers om grip te krijgen op zijn eigen geheugen. 

🧠 Renée Visser is cognitief neurowetenschapper en universitair hoofddocent aan de Universiteit van Amsterdam (UvA). Ze gebruikt verschillende technieken, waaronder de MRI-scanner, om ons emotionele geheugen te doorgronden.

👨‍🎓 Floris Tijhuis is promovendus aan de UvA. Hij onderzoekt op het raakvlak van psychologie, filosofie en neurowetenschap, en wil begrijpen hoe herinneringen onze identiteit en mentale gezondheid beïnvloeden.

🧐 Sophie Rameckers is universitair docent en onderzoeker aan de UvA. Ze integreert onderzoek, onderwijs en de klinisch praktijk, en is gespecialiseerd in traumatische herinneringen uit de kindertijd en persoonlijkheidsstoornissen.

🎙️ Redactie, presentatie, montage & mixage voor deze aflevering zijn gedaan door Syb Faes (@sybfaes).

✉️ Heb je vragen of opmerkingen? Mail ons op wetenschap@ntr.nl.

📷 Volg ons op Instagram, LinkedIn en TikTok voor video’s van de podcast en het laatste wetenschapsnieuws: @ntrwetenschap.